TAŞKÖPRÜ

Genel Tanıtım	Pompeipolis
Tarihi Açıdan Taşköprü	Taşköprü Sarımsağı
Turizm Açısından Taşköprü	Kuyu Kebabı
Ekonomik ve Sosyal Açıdan Taşköprü	Fotoğraflar
Uluslararası Taşköprü Kültür ve Sarımsak Festivali	Linkler

 

GENEL TANITIM

      Taşköprü Batı Karadeniz bölgesinde Kastamonu İline bağlı bir ilçedir. Yüzölçümü 1752 km²dir. İlçe merkezinin nüfusu 16.836, köy nüfusu 27.567 kişi olup, toplam 44.403 nüfusuyla Kastamonu'nun en büyük ilçesidir.

     Kastamonu’yu Sinop’a bağlayan karayolu üzerinde, Kastamonu’ya 42 km, Hanönü’ne 27 km. uzaklıktadır. 126 köyü ve 14 mahallesi vardır. Deniz seviyesinden yüksekliği 550 m. dir.

     Kuzeyde Çatalzeytin ve Türkeli, güneyde Tosya, doğuda Hanönü ve Boyabat ilçeleri, batıda da Kastamonu Merkez ve Devrekâni ile çevrilidir. Kastamonu’nun doğu kesiminde yer alan ilçenin kuzey, doğu ve güneyi dağlık alanlarla kaplıdır. İç kesimi ise orta yükseklikteki dalgalı düzlüklerden oluşmaktadır. Kuzey kesimini Küre (İsfendiyar) Dağları, güney kesimini de Ilgaz Dağı’nın kuzeydoğu uzantıları engebelendirir. Çangal Dağı (1.585 m.), doğusundaki Elek Dağı (1.540 m.), güneybatısındaki Kiraz Dağı (1.465 m.), güneyindeki Saraycık Dağı (1.350 m.), batısındaki Obrucuk Dağı (900 m.) ilçenin en önemli yükseltileridir. En önemli akarsuyu Kızılırmak’ın en büyük kolundan biri olan, Batı-Doğu doğrultusunda uzanan Gökırmak’tır. İlçe topraklarından kaynaklanan suları, Kızılırmak’ın kollarından olan Gökırmak toplar. Ilgaz Dağının kuzey yamaçlarında doğup, ilçe toprakları içerisinde Gökırmak’a katılan başlıca akarsular Akkaya Çayı ile Karadere ve Uludere’dir. Gökırmak, Daday, Kastamonu, Karasu, Alpagut, Ağçıkavak, Çit, Çakmak, Çana, Hamzaoğlu, Küre ve Kavakpazarı Çaylarını da alarak Boyabat yönüne doğru devam eder. Gökırmak Vadisi’ndeki bu düzlükler tarıma çok elverişlidir ve ilçenin başlıca tarım alanıdır.

      Doğal bitki örtüsü step görünümündeki ilçenin dağlık alanlarında çam, köknar, kayın, meşe, kavak ve ıhlamur ağaçları ile kaplı ormanlar bulunmaktadır. Her mevsim yağış alan Taşköprü’ye İlkbahar yağmurları ile bereket saçılır. İlçenin orman örtüsü gürdür. İlçede tipik Karadeniz iklimi hüküm sürmekte olup, yazları sıcak, kışları ise ılık geçmektedir. Taşköprü her mevsim ayrı bir güzeldir.

     İlçeye adını veren taş köprü, Gökırmak üzerinde ve ilçe girişinde bulunmaktadır. 68,5 mt. uzunluğunda ve yedi gözlü tarihi köprünün bu gün altı gözü açık olup, 1366 yılında Yağmur Bey’in oğlu Ali Bey tarafından Kastamonu Emiri Adil Bey’in oğlu Celalettin Bayezıt (Kötürüm Bayezıt) adına yaptırılmıştır.

                                                                                                                                                                                                                         X SAYFA BAŞI X

* * *

TARİHİ AÇIDAN TAŞKÖPRÜ

       Taşköprü, insanlık tarihi boyunca değişik uygarlıkların kurulup yok olduğu bir yöre olmuştur. İlçenin İlkçağ tarihi ile ilgili kesin bilgi bulunmamakla beraber, M.Ö. 1100-700 yılları arasında Kastamonu ve çevresinde Paflagonialıların egemenlik kurdukları bilinmektedir. Paflagonia’nın sınırları içerisinde yer aldığı sanılan yörede, Hititler, Frigyalılar, Kimmerler ve Lydialıların egemen olmuş, M.Ö. 4. yüzyılda Perslerin eline geçmiştir. M.Ö. 4. yüzyılda Büyük İskender Anadolu’nun büyük bir bölümü ile Kastamonu yöresini de egemenliği altına almıştır. İskender’in ölümünden sonra yöreyi ele geçiren Pontus Krallığı M.Ö.I.yüzyılda Romalılar tarafından ortadan kaldırılmıştır. Taşköprü, Romalılar zamanında 1. ve 3. Yüzyıllar arasında en zengin dönemini yaşamıştır. Zımbıllı Tepesi akropol olarak kullanılmıştır. Uzun süre Roma İmparatorluğu sınırları içinde kalan yöre M.S. 395 yılında İmparatorluğun bölünmesiyle Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) toprakları içerisinde kalmıştır.
        11. yüzyılın başlarında Bizans’ın Paphlagonia Theması’na bağlı olan yöredeki en önemli yerleşim yeri Pompeipolis idi. Pompeiopolis , Taşköprü’nün kuzeyinde, Kastamonu’nun 45 km. kuzeyinde yer almaktadır. Pompeiopolis M.Ö. 65-64 yıllarında Pompeius tarafından Amnias vadisinin doğu-batı yolu geçişi üzerinde Bithynia-Pontus’un iki vilayetinde bir şehir eyaleti olarak kurulmuştur. Pompeiopolis, M.S. 7. yüzyılın ortalarında bir piskoposluk merkezi olarak önem kazanmıştır. Kastamonu müzesi tarafından yapılan arkeolojik kazılarda çok sayıda çok iyi durumda mozaik döşemeler ortaya çıkmıştır.
        Bizanslılardan sonra, Anadolu Selçuklularının eline geçen ve Bizanslılar ile sık sık el değiştiren yöre, daha sonra Danişmentlerin, 13. yüzyılda Çobanoğlularının ve 14. yüzyılda da Candaroğullarının egemenliği altına girmiştir. 1392 yılında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Ankara Savaşı’ndan (1402) sonra Sinop’ta yaşayan İsfendiyar Bey yöreye hâkim olmuştur. Osmanlı birliğini yeniden kurmayı başaran Çelebi Sultan Mehmet İsfendiyar Bey’i kendisine bağlamış ve Candaroğullarının Osmanlılara katılmasını sağlamıştır. Bunun ardından 1461’de Fatih Sultan Mehmet zamanında yöre, kesin olarak Osmanlı toprakları içerisine alınmıştır.
        Osmanlılar zamanında kadılık olarak idare edilmiş, 1868 yılında ilçe olmuştur. 19. yüzyıl sonlarında Kastamonu vilayetinin Merkez sancağına bağlı Taşköprü kazasının sınırları içinde idi.

 * * *

                                                                                                                                                                                                X SAYFA BAŞI X

TURİZM AÇISINDAN TAŞKÖPRÜ

       Taşköprü ilçesi doğal güzellikler ve tarihi eserler bakımından çok zengin bir ilçedir. Bu turistik yerleri ve tarihi eserleri şöyle sıralayabiliriz.

       1-MESİRE YERLERİ

         Seymenli mesire yeri : İlçeye 22 km. uzaklıkta, Taşköprü-Çiftlik Köyü yolu üzerinde, ormanla kaplı, soğuk suyu, eğlence ve yemek yeme yerleri bulunan bir dinlenme yeridir.

         At meydanı  mesire yeri : İlçeye 17 km. uzaklıkta, Taşköprü-Çiftlik Köyü yolu üzerinde, ormanla kaplı, soğuk suyu, eğlence ve yemek yeme yerleri bulunan bir dinlenme yeridir.

       Kabalar, Küçüksu ve Sakız Göletleri : Sulama amaçlı yapılan bu göletler, çevrelerindeki orman ve yeşilliklerle mesire yerleri olarak kullanılmaktadır. İlçemiz halkı tarafından yaz mevsiminde bu göletlerde bulunan sazan, aynalı sazan ve yayın balıkları avlanmaktadır.

         2-ESKİ YERLEŞİM YERLERİ

         Antik Pompeiopolis kenti : Paflagonya eyaletinin merkezi olan antik Pompeiopolis kenti İlçe merkezinin hemen kuzeyinde Zımbıllı Tepesi adı verilen bölgede bulunmaktadır. Eyalet valisinin sarayının, mabetlerin burada olduğu ve kentin ileri gelenlerinin burada yaşadığı bilinmektedir. Bu antik kentin toprak altından çıkarılması için çok büyük çapta kazıların düzenlenmesi gerekmektedir. Bu gerçekleştiği takdirde ikinci bir Efes antik kenti ortaya çıkarılacak ve Taşköprü büyük bir turizm potansiyeline kavuşacaktır. Yörede gerçekleştirilen sınırlı sayıdaki kazı çalışmalarında çıkarılan eserler Kastamonu Müzesinde sergilenmektedir. Daha ayrıntılı bilgi için Paphlagonıa Pompeıopolis’e bakınız.

         3-TARİHİ TÜMÜLÜSLER

        Taşköprü’nün 13 değişik yerinde 70 civarında tümülüs tespit edilmiştir. Bu tümülüsler içlerinde eski çağlara ait tarihi kalıntılar barındırmakta ve kazı çalışmaları ile gün ışığına çıkarılmayı beklemektedir.

         4-KAYA MEZARLARI

         Kalekapı Kaya Mezarı : Kastamonu Taşköprü ilçesine 17 km. uzaklıkta bulunan Donalar (Süleyman) Köyü’nde bulunan kaya mezarı ilk kez Prof.R.Leonhard tarafından bulunmuştur. Daha sonra bu mezarı Kastamonu Müzesi Müdürü Ahmet Gökoğlu incelemiş ve yayınlamıştır.

       Mezar anıtı Gökırmak Çayı’nın ovaya ulaştığı yerdeki yüksek bir kaya kütlesi üzerindedir. Kaya mezarı birisi yatay, diğer ikisi de meyilli olarak üç kirişin birleşmesinden meydana gelmesinden oluşan bir cephe görünümüne sahiptir. Mezar yerden 8 m. yüksekliğinde oyulmuştur. Mezarın girişi 4,5 m. uzunluğunda, 2 m. eninde ve 3.10 m. yüksekliğindedir. Girişte iki sütun bulunmakta olup bu sütunların birbirleri ile ve duvarlarla açıklıkları birbirinin eşidir. Bu sütunlar dört köşe bir kaide üzerinde yuvarlak silmelidir. Sütun gövdesi de yuvarlaktır. Bunlardan soldakinin üzerine bir haç motifi ile Tanrı yazısı Grekçe yazılmıştır. Sütun başlıkları Paphlagonia’daki diğer kaya mezarlarında olduğu gibi dikdörtgen olmayıp, kare şeklindeki tablalar üzerine çökmüş boğalardan meydana gelmiştir. Buna benzer kaya mezarlarına Boyabat’ın Direklikaya Mezarında da rastlanmaktadır. Buradaki boğaların ön yüzleri dışarıya, arkaları da mezara doğru çevrilmiştir. Giriş yerinin duvarları ve tavanı son derece muntazam oyulmuştur. Bu girişten sol taraftaki mezar odasına geçilmektedir. Bu oda 4.60x2.30 m. ölçüsünde olup, yüksekliği de 1.80 m.dir. Oda içerisinde ölü sediri (kline) bulunmaktadır. Bu odadan 1.20x0.45 m. ölçüsünde bir kapıdan sağ taraftaki odaya geçilmektedir. Bu oda da 3.80x2.70 m. ölçüsünde olup, yüksekliği 1.80 m.dir. Odanın duvarları düz, tavanı ise düzdür. Girişe bakan duvarda bir de pencere bulunmaktadır.

       Bu kaya mezarının en önemli noktası da alınlığın tepesinde bulunan kartal, bunun altında iki aslan, onların altında da karşılıklı iki aslan figürüdür. Ayrıca köşelere de griffonlar (Mitolojik aslan vücutlu, kuş başlı, kanatlı yaratıklar) yerleştirilmiştir. Burada bir de hörgüçlü bir öküz kabartması bulunmaktadır. Bu kaya mezarındaki hayvan gruplarının değişik zamanlarda buraya konulduğu düşünülmektedir.

       Kaya mezarının MÖ.VII.yüzyılda yapıldığı, kabarmaların ise MÖ.IV.yüzyılın başlarında buraya yerleştirildiği ileri sürülmektedir.

         Urgancı Kaya Mezarı : Kastamonu Taşköprü ilçesi, Urgancı Köyü’nün yukarısındaki kayalık alanda bir kaya mezarı bulunmaktadır. Bu mezarın da Paphlagonialılar zamanında yapıldığı sanılmaktadır.
       Günümüze gelememekle beraber, mezar girişinde iki sütun bulunduğu kalıntılarından anlaşılmaktadır. Sütunların üzerindeki alınlık zamanla aşınmış olup, burada herhangi bir kalıntı olup olmadığı anlaşılamamıştır. Girişin arkasındaki mezar odasında üç tane ölü sediri (kline) bulunmaktadır.

         Aygır Kalesi Kaya Mezarı : Kastamonu Taşköprü ilçesi, Ağcıkişi Mahallesi’nde Aygır Kayası denilen kayalar üzerinde bulunan bu mezarın Paphlagonialılar tarafından MÖ.VI.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

       Kaya mezarının giriş kısmının sağ tarafı zamanla yıkılmış, sütunların bir kısmı aşağıya devrilmiştir. Sütunların taşıdığı cephedeki üçgen alınlık da zamanla yok olmuştur. Ancak buradaki silmelerden bütün mezar cephesinin çerçeve içerisine alındığı izlerden anlaşılmaktadır.

       Giriş kısmının tavan ve duvarları düz olup, burada yer yer yuvarlak silmelerin izleri görülmektedir. Mezar odasında ölü sediri (kline) bulunmaktadır.

         Direkli Kaya Mezarı : Kastamonu Taşköprü ilçesi Alasökü Köyü, Eşek Deresi Mevkiinde, 8 m. yüksekliğinde bir kayaya oyulmuş olan bu mezarın önünde tek sütunlu bir giriş bulunmaktadır. Dört köşe kaide üzerindeki bu sütun yukarıya doğru genişlemektedir. Mezar odası kare şeklinde olup, üzeri tonozludur. Mezar odasının girişinin sağında bir ölü sediri (kline) bulunmaktadır. Mezar odasının MS.I.yüzyılda Romalılar tarafından yapıldığı sanılmaktadır.

         Bademci Kaya Mezarı : Kastamonu Taşköprü Bademci Köyü’nün üst tarafındaki kayalıklara yerden 30 m. yükseklikte bir kaya mezarı yapılmıştır. Roma döneminde yapıldığı sanılan bu mezarda, girişten sonra 1,5x1,5 m. ölçüsünde bir mezar odası bulunmaktadır.

         Pompeiopolis Nekrepolü : Romalılar çağında,  Taşköprü’nün Paflagonya eyalet merkezi zamanına ait kaya mezarları, köydere mevkiinde olan Hobu Kayası ve diğer kayalarda toplanmış bulunmaktadır.

         Hobu Kayası Mezarı : Kastamonu Taşköprü ilçesi Çaycevher Köyü’nde kayalar üzerindeki bu mezarın MS.I.-II.yüzyılda, Roma döneminde yapıldığı sanılmaktadır.
       Dikdörtgen şeklindeki mezarın girişi zamanla bozulmuştur. Mezar odası 1.65x1.80 m. ölçüsünde olup, yüksekliği 1.85 m.dir. Mezarın üstü beşik tonoz şeklinde kayalara oyulmuştur. İçeride ölü sediri (kline) bulunmaktadır.

         5-TARİHİ KALELER ve TÜNELLER

       Kızlar Kalesi : Kastamonu Taşköprü ilçesinde, bir tepe üzerinde bulunan Kızlar Kalesi’nin kitabesi bulunmamakla beraber, yapı üslubundan Roma döneminde, MS.I.-II.yüzyıllarda yapıldığı sanılmaktadır.

       Kale moloz taş ve tuğladan yapılmıştır. Sur duvarları yer yer burçlarla kuvvetlendirilmiştir. Kalenin üzerinde 100x40. m. ölçüsünde bir düzlük bulunmaktadır. Kale içerisindeki yapılanmadan günümüze herhangi bir kalıntı gelememiştir.

       Mazhar Oluğu Kalesi : Kastamonu Taşköprü ilçesi, Mazhar Oluğu ve Alisaray köyleri arasında bir tepenin üzerinde bulunan bu kalenin ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı bilinmemektedir.

       Moloz taştan yapılan kale, günümüze yıkılmış olarak gelmiştir. Kalıntılarından herhangi bir bilgi edinilememektedir. Yalnızca kalenin tepesinde 25.00x3.00 m. ölçüsünde bir düzlük olduğu görülmektedir. Kalenin güneyinde yeraltında bir yol olduğu söyleniyorsa da bununla ilgili herhangi bir araştırma yapılmamış ve bu yolun üzeri de kapanmıştır.

       Donalar Köyü Kaya Tüneli : Donalar köyündeki Kale Kapı Kayalarına oyulmuştur. Bu kayanın tam tepesinde bulunan tünelin girişi at nalı şeklindedir. Tünelin eni 2,2 mt., boyu 2 mt. dir. 50 derecelik bir eğimle kayanın içine doğru gitmektedir. İkinci tünel bu kayanın doğusunda olup içi dolmuştur. Üçüncü tünelde bu büyük kayanın karşısındaki kayalara oyulmuştur.

       Kılıç Kaya Tüneli : Kornapa köyünün kuzeyinde bulunan dağın üzerindedir. Ağız tarafı at nalı şeklindedir. Tünel, 45 derecelik meyille kıvrımlar yaparak yerin altına doğru gitmektedir.

         6-TARİHİ CAMİİ ve TÜRBELER

       Şeyh Hüsamettin Camisi : Kastamonu Taşköprü ilçesi, Tekke Mahallesi’nde bulunan Şeyh Hüsamettin Camisi’nin kitabesi bulunmadığından yapım tarihi ve banisi kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber Muzaferiddin Yavlak Aslan tarafından yaptırıldığı rivayet edilmektedir.

       Cami moloz taştan yapılmış, kare planlı olup üzeri kubbe ile örtülmüştür. Kubbenin üzeri de kiremit kaplıdır. Yanında kare kaideli yuvarlak gövdeli, tek şerefeli minaresi bulunmaktadır. Mimari yönden özelliğini yitirmiştir. 2006 yılında yeniden restore edilmiştir.

       Taş Camii : Kastamonu Taşköprü ilçe merkezinde bulunan bu caminin kitabesi bulunmamakta ve kimin tarafından yaptırıldığı da bilinmemektedir. Bununla beraber Kara Mustafa Paşa tarafından yaptırıldığı söyleniyorsa da bunu kanıtlayacak bir belgeye rastlanmamıştır.Yapı üslubundan XVII.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Cami 1854 yılında onarılmıştır.

       Moloz taştan yapılmış olan caminin üzeri ahşap tavan ve çatı ile örtülüdür. Alçı mihrabı oldukça zengin mukarnaslarla bezenmiştir. Onarımlar nedeni ile orijinalliğinden uzaklaşmış olup, bir özellik taşımamaktadır. 2006 yılında yeniden restore edilmiştir.

         Kasım Bey Camisi: Kastamonu Taşköprü ilçesi, Çaycevher Köyü’nde bulunan bu camiyi giriş kapısı üzerindeki kitabesinden öğrenildiğine göre Kasım Bey 1535 yılında yaptırmıştır. Kapı üzerindeki ikinci kitabede de harap olan caminin Seyit Ahmet ve diğer hayır sahipleri tarafından onarıldığı yazılıdır.

       Moloz taştan yapılmış olan bu cami Anadolu Selçukluları ile Beylikler dönemi mimarisini yansıtmaktadır. Dikdörtgen planlı olup, üzeri ahşap bir çatı ile örtülüdür. Son cemaat yeri ahşaptandır. Yanında taş kaide üzerindeki ahşap minaresi yuvarlak gövdeli, tek şerefelidir.

         Bey Camisi: Kastamonu Taşköprü ilçesi Bey Köyü’nde bulunan bu camiyi kitabesinden öğrenildiğine göre Abdullah Bey’in oğlu Emir Efendi 1430 yılında yaptırmıştır.

       Cami moloz taştan yapılmıştır. Dikdörtgen planlı ve ahşap çatılıdır. Değişik tarihlerde yapılan onarımlar nedeniyle orijinalliğinden oldukça uzaklaşmıştır. Mihrap ve minberi de bir özellik göstermemektedir.

       Hacı Ahmet Ağa Camisi: Kastamonu Taşköprü ilçesi Bey Köyü’nde bulunan bu caminin kitabesi bulunmadığından ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Bununla beraber, bazı kaynaklarda Hacı Ahmet Ağa tarafından yaptırıldığı yazılıdır. Yapı üslubundan caminin XVIII.yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı sanılmaktadır.

       Moloz taştan, tuğla kuşakların duvarlarda yer aldığı kareye yakın dikdörtgen planlı olan bu caminin üzeri kubbe ile örtülüdür.

       Kızılkise Camisi: Kastamonu Taşköprü ilçesi Kızılkise Köyü’nde bulunan bu caminin de kitabesi bulunmamaktadır. Aynı zamanda kaynaklarda da yapımı ile ilgili ne zaman yapıldığı konusunda bir bilgi yoktur. Büyük olasılıkla XIX.yüzyılın sonlarında yapılmış bir camidir.

       Moloz taştan yapılan kare planlı caminin ibadet mekânının üzeri kubbeli, dıştan da çatı ile örtülmüştür. Mimari yönden herhangi bir özellik göstermemektedir.

       Yazıhamit Camisi: Kastamonu Taşköprü ilçesi Yazıhamit Köyü’ndeki bu camiyi Abdullah Ağa’nın oğlu Hacı Hamza Ağa 1825 yılında yaptırmıştır.

       Cami 8.00x8.00 m. ölçüsünde kare planlı olup, üzeri sekizgen kasnaklı bir kubbe ile örtülmüştür. Kubbenin üzeri de kiremit kaplanmıştır. Caminin mukarnaslı mihrabı oldukça gösterişlidir. Minber Kastamonu yöresine özgü ağaç işçiliğinin örneklerinden birisidir. Cami günümüze iyi bir durumda gelebilmiştir.

       Ayvalı Cami: Kastamonu Taşköprü ilçesinin Aşağı Ayvalı Köyü’nde bulunan bu caminin kitabesi bulunmadığından ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Yalnızca caminin yanındaki türbede gömülü olan Abdi Sofu isimli birinin h.1110 (1698) tarihli mezar taşı dikkate alınırsa bu caminin XVII.yüzyılın sonlarında, bu kişi tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır.

       Cami moloz taştan yapılmış, kareye yakın dikdörtgen planlıdır. Günümüze ulaşan mukarnaslı alçı mihrabı dışında orijinal özelliklerini yitirmiştir.

       Abdal Hasan Türbesi: Kastamonu Taşköprü' ilçesinin güneyinde Abdal hasan Köyü’nde bulunan bu türbede gömülü olan Abdal Hasan’ın kim olduğu bilinmemektedir. Eski tapu kayıtlarında bu köyün ismi Totaş olarak geçmekte, buradaki dergahın şeyhlerinden birinin Muhammed Veledi Veli Dede, diğerinin de Muzaffer bin Seydi olduğu yazılıdır. Ayrıca bu tapu kayıtlarında Sultan Beyazıt döneminde burada bir zaviye yapıldığı da belirtilmiştir. Ancak bu padişahın Yıldırım Beyazıt mı yoksa Sultan II.Beyazıt mı olduğuna açıklık getirilmemiştir.

       Türbe moloz taştan yapılmış duvar örgüsüne yer yer tuğla hatıllar yerleştirilmiştir. Türbe 5.00x5.00 m. ölçüsünde kare planlı olup, üzeri çatı ile örtülüdür. Basit bir girişi olan türbe kapısının solunda bir onarım kitabesi bulunmaktadır:
       “Feth-i bab et gir içeru

       Kıl namazı et tazarru

       Rabbine eyle niyazı”

       Şeyh Musa Türbesi: Kastamonu Taşköprü ilçesinin kuzeyinde, Kornapa Köyü’nde bulunan Şeyh Musa Türbesi’nin ne zaman yapıldığı kesinlik kazanamamıştır. Giriş kapısının sağındaki kitabede Kuran’dan alınma bir ayet yazılıdır. Bu ayetten sonra “Şekur Oğlu Zâde Emin Ağa 1250 (1834)” yazılıdır. Ancak bu ismin ne amaçla ve türbeyle bağlantısının ne olduğu anlaşılamamıştır. Ayrıca türbe içerisindeki mihrapta bir başka kitabe daha bulunmaktadır. Bu kitabede,
   “Nasrun minallahi ve fethun karib ve başşir
   El-mü'minine ya Muhammed, Vakafe Haz
   El-ayn Detlu Hatun ahade aşare semanimiye” yazılıdır.

       Ancak bu kitabe buraya ait olmayıp, 1408 yılında yapılmış bir çeşme kitabesidir. Bu kitabe sonradan çeşmeden alınarak buraya konulmuştur.

       Türbe moloz taştan yapılmış olup, üzeri harçla sıvanmıştır. Mimari yönden herhangi bir özellik taşımamaktadır.

       Yavaşça Sultan Türbesi: Kastamonu Taşköprü ilçesi, Akdoğan Tekkesi Köyü’nde bulunan bu türbenin, Horasan erenlerinden İsa Bey Zâde’ye (Yavaşça Sultan) ait olduğu kitabesinden öğrenilmektedir. Yavaşça Sultan 1484 yılında ölmüştür. Türbenin de aynı tarihte yapıldığı sanılmaktadır.

       Türbe moloz taştan yapılmış, üzeri ahşap bir çatı ile örtülmüştür. Mimari yönden son derece basit bir yapıdır. Türbe içerisinde Yavaşça Sultan’ın mezarından başka bir sanduka daha bulunmakta olup, bunun kime ait olduğu bilinmemektedir.

       7-TARİHİ HAMAMLAR

         Muzafferüddin Bey Hamamı: Kastamonu Taşköprü ilçesinde bulunan bu hamamı XIII.yüzyılda Çobanoğulları döneminde Muzaferüddin Yavlak Aslan yaptırmıştır. Daha sonra bu hamam oradaki cami ve medreseye vakfedilmiştir.

       Hamam moloz taştan yapılmıştır. Soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir. Soğukluktan sonra girilen ılıklık kısmının ortası kubbeli, yanları da tonozludur. Sıcaklık kısmı birbirini izleyen iki kubbe ile örtülmüştür. Hamam günümüze iyi bir durumda gelebilmiştir.

       Yeni Hamam: Kastamonu Taşköprü ilçe merkezinde bulunan bu hamamı kimin ve ne zaman yaptırdığı konusunda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.

       Moloz taştan yapılan bu hamam soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiş olup, üzeri kubbe ile örtülü idi. Hamamın soğukluk kısmı 4.20x2.70 m. ölçüsünde olup ahşaptandır. Hamam günümüzde halen işlevini sürdürmektedir.

       OTELLER          

       Taşköprü’de toplam 2 otelde (Balcıoğlu ve Batur) 61 oda ve 113 yatak kapasitesi bulunmaktadır. Ayrıca bazı kurumların misafirhaneleri vardır.

                                                                                                                                                                         X SAYFA BAŞI X

EKONOMİK ve SOSYAL AÇIDAN TAŞKÖPRÜ

         Tarım: İlçemizde 7.622 aile çiftçilikle uğraşmaktadır. Bu ailelerin sahip olduğu nüfus 38.111’dir. Sarımsak, şeker pancarı, kenevir, buğday  ilçemizde yetişen en önemli tarım ürünleridir. İlçemizde tarıma dayalı sanayi gelişmediğinden üretilen tarım ürünlerinin pazarlanmasında büyük problemler olmaktadır.

         Hayvancılık: İlçemizde hayvancılık önemli bir yere sahiptir. Sığır ve koyun ağırlıklı olup, başlıca koyun ırkları Amasya herekesi, Karayaka ve Akkaramandır. Sığırda ise yerli ırk hâkim olmasına rağmen Şeyhli ve Yaylasaray köylerinde bulunan Holstein ve Montofon cinsi boğalar ve Suni tohumlamalarla kültür ırkına doğru yönelmektedir.

         Ormancılık: İlçemiz topraklarının  % 52’si Ormanlık ve fundalıktır. Kayın ve meşe ağaçları yaygındır. İlçenin kereste ve yakacak ihtiyacı kendi ormanlarımızdan karşılanmaktadır.

         Sanayi ve Ticaret: İlçenin ekonomisi Tarım ve Hayvancılığa dayalıdır. Sanayi kuruluşları açısından yeterince gelişmemiştir.  İlçemizde sanayi kuruluşu Mopak Kağıt Fabrikası, Ekol Kontraplak Fabrikası, 1 adet Tekstil Fabrikası 1 adet Gazlıbez Fabrikası, Çok sayıda sarımsak işleme tesisi, 1 adet taş ve kum ocağı, 3 adet Un fabrikası, 1 adet çeltik fabrikası ve 1 adet  yem fabrikası mevcuttur.

         Yörede kendir ve pancar üretiminin yanısıra Türkiye'nin sarımsak ihtiyacının %19'u karşılanmaktadır. Taşköprülüler dünyanın en iyi sarımsağını üretmekle övünmekte hiç de haksız değiller.

       Nefis ve leziz yemeklerin yanında onu meşhur eden kuyu kebabı tadına doyum olmayan bir lezzet bahşeder. Taşköprü insanı bozulmamış kültürü, sıcak yüreği, konukseverliği, Uluslararası Kültür ve Sarımsak Festivali'yle artık dünyaya mal olmuştur. Bu güzellikleri her yıl düzenlenen festivalleriyle dünyayla paylaşmaktadır.                                                                                                                                        X SAYFA BAŞI X

 * * *

ULUSLAR ARASI TAŞKÖPRÜ KÜLTÜR ve SARIMSAK FESTİVALİ

       İlçemizin kültürünü, tarihini, tabii zenginliklerini "BEYAZ ALTIN" sarımsağımızın mucize faydalarını ve M.Ö. medeniyetlere ışık tutacak EFES antik kentinin bir benzeri olan POMPEİOPOLİS antik kentini tüm dünyaya tanıtmak için her yıl Eylül ayının ilk haftası ULUSLARARASI TAŞKÖPRÜ KÜLTÜR VE SARIMSAK FESTİVALİ düzenlenmektedir.
     1.si 1987 yılında Ulusal nitelikte düzenlenen festivale 1988 yılından itibaren ULUSLARARASI hüviyet kazandırılmıştır.
     Dört günlük festival süresince, yerli ve yabancı halk dansları topluluklarının gösterileri, sarımsak ve güzellik yarışmaları, ekonomik ve kültürel konularda paneller, müzik şöleni, at yarışları, yöresel el sanatları sergileri, yöresel ve geleneksel yiyecek stantları, çocuklar için gösteri çadırları, tel cambazı, tahta bacak, akrabot, luna park eğlenceleri, havai fişek ve ışık oyunları, paraşüt gösterileri yapılmaktadır.
     Gelen yerli ve yabancı misafirlerimizi Taşköprü' nün meşhur konuk severliği ile ağırlayıp, iyi intibalarla ilçemizden ayrılmalarını sağlamak, bizim için en büyük mutluluktur. Eşsiz güzellikteki ormanlarımızı görmek, kuyu kebabımızın nefis lezzetinden tatmak, dünyanın en kaliteli sarımsağı ile tanışmak, Taşköprülünün sıcak sevgi dolu yüreğini hissetmek Uluslararası Taşköprü Kültür ve Sarımsak Festivali ile mümkündür.                X SAYFA BAŞI X

PAPHLAGONIA POMPEIOPOLİS

      Pontus Devletinin kralı Mithridates Eupator Roma genarallellerinin karşısında üst üste yenilgiler almasaydı, belki Kuzey Anadolu’nun Romanizasyonu daha geç olabilirdi. Eupator’a karşı nihai zaferi kazanan General Pompeius Gnaeus Magnus, M.Ö. 65 tarihinde Roma’ya Pontus’la birlikte Paphlagonia’nın kapılarını da açmıştı.

      Paphlagonia Bölgesinin kuzey sınırını Karadeniz (Pontus Euxenius) oluştururken, güney sınırında ise günümüz Çankırı’sı antik Gangra (Germonicopolis) yer almaktaydı. Kıyıların M.Ö. 7. yy’dan itibaren özellikle Miletos kenti tarafından kolonize edilmesi, buraların erken dönemlerde Helen unsurlarına sahip olmasına neden olurken, iç Paphlagonia’da diyebileceğimiz Küre (Pontic Dağlar) Dağları ile Ilgaz (Olgassys) Dağları arasında kalan Gökırmak (Amnias) Vadisi M.Ö. 1. yy ikinci yarısına kadar belki de hala II. Binden kalan Palaların ve 1200’lerdeki Oytys’in ardılı Traklar’ın kültür ve toplum yapısını korumaktaydı.

      M.Ö. 66 yılında sınırsız yetkilerle donatılmış Romalı General Pompeus Magnus, Anadolu’ya geçerek daha önceden General Lucullus tarafından parçalanan Mithradetes ordularının takibine koyulmuş, ve ondan geriye kalan kale kentleri yok etmek için uğraşmıştır. M.Ö. 63 yılında Mithradates’in ölümüyle biten savaşlardan sonra, Pompeius bölgeyi Roma idaresi altında yeniden düzenlemiştir. Bu yeni düzenleme temelde sivil idareyi yerel yöneticilere bırakıp, askeri idareyi Roma’nın alması üzerindeydi. Pontus Bölgesinde bu yeni düzenlemelere uygun olarak 11 şehir meydana getirdi. Bu kentler Amasrist (Amasra), Sinope (Sinop), Amisos (Samsun), Pompeiopolis (Taşköprü), Neapolis/Neoclaudiopolis (Vezirköprü), Magnapolis, Diospolis/Neocaesarea (Niksar), Nikopolis, Zela (Zile), Megalapolis/Sebasteia (Sivas), ve Amaseia ya da Abonuteichos/Ionopolis oldukları düşünülmektedir.

      Pompeiopolis (Kastamonu/Taşköprü) general Pompeius’un bu yeni düzenlemeleri çerçevesinde tamamen bir Roma kenti karakteriyle kurduğu ve tarih sayfalarında yerini alan bir kenttir. Bu şekilde düzenlenmeden önce daha eski bir yerleşimin varlığına ilişkin arkeolojik materyal olarak bilgi sahibi olunmasa da yazılı kaynaklar bu varlığı bize işaret etmektedir. Strabon Geographika’sında “ … Etrafındaki Blaene ve Domanitis oldukça verimli topraklardır. İkincisinin içinden Amnias nehri geçer. Bithynialı Nikomedes’in kuvvetlerini Mithiridates Eupator burada tamamen yok etti, fakat bunu şahsen değil, generalleri vasıtasiyle yaptı… Ve burada yapılmış bir iskan olan Pompeiopolis, kent olarak ilan edildi…” (Strabon, XII,3,40) der.

       Amnias Vadisi paleolitik dönemden bu yana verimli toprakları olması, Anadolu’nun en kuzeyindeki doğu-batı geçişinin üzerinde yer almasından dolayı sürekli iskan görmüş bir yerdir. 1945’lerde başlayan prehistorik çalışmalarda Pompeiopolis kentine yakın alanlar üzerinde Cheullen Kültüre ait el baltaları, Acheullen ve Musterien Kültürüne ait çift yüzlü aletler  ile üst paleolitik ve epipaleolitik döneme tarihlenebilecek çakmaktaşı yongalar bize bu durumu göstermektedir. Genel olarak bölgede saptanabilmiş net bir Neolitik bulgu olmasa da Amnias (Gökırmak) Vadisinin paleolitik bulgu veren yerlerinde megalitik kültüre ilişkin menhirlerden söz etmek de mümkündür.

       M.Ö. II. Bin içinde bölge yerleşiği gösterilen Palalar ve Hitit yazılı kaynaklarına göre bölge üzerine bilgilerimiz artmaktadır. Yazılı metinlerde geçen “Dahara Nehir Ülkesi” Gökırmak’ı ve çevresindeki yerleşimleri işaret etmektedir.

       Hitit Devletinin yıkılması ile başlayan ve kavimler göçü adı verilen süreçte daha sonraları Paphlagonia olarak adlandırılacak bölgeye Thrak kavimlerinin geldiği kabul görmektedir. Çünkü yazılı kaynaklarda Otys, Korylas gibi bölge yerel hükümdarları bu isimleriyle  Thrak kökenli olduklarını desteklemektedir.

       Paphlagonia ismine ilk olarak Homeros’un İlyada eserinde karşılaşılmaktadır. Soylu Pylamenes’in Paphlagonların önderi olduğunu belirten ozandan sonra bölge ile ilgili bilgileri Herodotos ve Ksenephon’dan ulaşmak mümkündür. İki yazarında tarif ettiği dünya içinde Paphlagonlar, özellikle savaşa örme başlıkları, Ksenephon’a göre de Paphlagonia miğferi de denen, deriden yapılmış, ortasında bir sorguç bulunan ve tıpkı bir üç kademeli tacı andıran miğferler giyen, küçük kalkanları, oldukça kısa kargılar, mızraklar ve hançerlerle katıldıkları, ayaklarında ise bacaklarının yarısına kadar uzanan kendilerine has bir pabuç giydikleri görülür. Ksenephon’un “on binlerin dönüşü’nde” ordusuyla bölge üzerinden geçerken olan konukluğunda ise Paphlagonia Kralı Korylas Helenlere antik dünyanın ünlü süvarilerini oluşturan bölgeye has güzel atlar sunduğu, şölenlerde ise yöreye özgü boynuz kupalarla şaraplar içildiği bildirir.

        Bu yazılı kaynaklar haricinde bölge 1. binine ait bilgilerimiz kaya mezarlarından gelmektedir. Özellikle yine Amnias vadisinde yoğunlaşan bu tarihlere ait mezarlar içerisinde M.Ö. 5. yy’a ait ve belki yerel kral Korylas’a da ait olabilecek Kale Kapı kaya mezarı, ve Kastamonu Merkezinde yer alan ve bu mezardan belki biraz daha erken tarihli olabilecek Ev Kaya mezarı dikkat çekmektedir. Bölge kaya mezarlarında mimari ve bu mimariye bağlı sanatsal üsluba bakıldığında Helen, Phriyg, Pers (Akhamenid) ve yerel özelliklerin bir arada olduğu da görülebilir. Pompeioplis kentinin hemen yakınındaki Kale Kapı kaya mezarına bakıldığında, sütun başlarında boğa protomlarının kullanılması Pers etkisi iken, mezarın yan yüzeylerinde görülen alçak kabartmalar hem Helen hem de Greco-Pers üslubu bir arada göstermektedir. Ya da Amnias vadisinin batı ucunda yer alan Ev Kaya mezarı alınlığında görülen “pothnea threon” betimi Phryg etkisinin izlerini taşırken, sütunlu ön cepheden mezar odasına geçişteki hol yerel Paphlagonia üslubunu yansıtmaktadır. Bu mezar yoğunluğuna bakarak antik yazarların işaret ettiği yerel kralların yönetim merkezlerinin Amnias Vadisi üzerinde ve belki de Pompeiopolis kenti çevresinde olduğunu söylemek yersiz olmayacaktır.

         M.Ö. 547 yılında Perslerin Anadolu’yu işgalinden etkilenen bölge, M.Ö. 5. yy başlarında Perslere asker ve vergi veren bir bölge olarak görülürken, bu yüzyılın ikinci yarısından itibaren başkaldıran ve bağımsız bir siyasi görüntü çizmektedir. Bu itaatsizlikleri Persler tarafından M.Ö: 380’de cezalandırılsa da, yaklaşık bir 50 yıl sonra Büyük İskender’in seferinde ülkelerinin işgal görmeden ve vergiden muaf bir millet olarak kabul edilmeleriyle ödüle dönüşecektir.

         İskender sonrasında kimi idareler altına girse de bölge, genelde  bağımsız ve kendi yöneticileri altında varlığını sürdürdüğü görülür. Bu dönemde çeşitli bağdaşıklıklar kuran Paphlagonia Kralları, son dönemlerinde kral Pylamenes’in vasiyetiyle bölgede daha önce kurulan ( M.Ö 302 )  Pontus Krallığına vasiyet edilir.

         M.Ö. 120 yılında Mitridates V Euergetes’in Sinope’de öldürülmesi, ve Roma’nın olaylara müdahale  ederek  Pontus’u Asia eyaletine dahil etmesi  bölge üzerindeki romanizasyonun başlangıcı olarak görülebilir. Mitridates V’in oğlu Mitridates VI Eupator Roma’nın bu hareketini bir saldırı olarak algılayıp, Karadeniz’in dağlarına kaçarak saklanmıştır. Sonrasında Karadeniz’in kuzeyindeki barbarlarla savaşarak geçiren Eupator, Anadolu’ya dönüşünde yanında Hellenlerin Roma’dan kurtuluş ümidi olarak tanımlanan bir prestijle girmiştir.   Roma’ya büyük kin besleyen Pontus kralı ilk olarak Paphlagonia’yı işgal eder ve ardından Galatia üzerinden M.Ö. 96 yılında Kapadokia’yı ele geçirir. Bu son işgal üzerine Roma Sula yönetimindeki bir orduyu Eupator üzerine gönderse de, Pontus kralını bulamayan ordu savaşmaksızın geri dönmek zorunda kalır. İlerleyen zamanlarda, müttefiki Bythinia ile ilişkileri bozulan Mitridates Bythinia ile birlikte bütün Küçük Asya’yı eline geçirir.

        M.Ö. 85 yılında Sula idaresindeki Roma ordusuna yenilen Mitridates VI,  daha sonra M.Ö. 70 yılında Lucullus’a yenilir. Ve ardından gelen Pompeius Magnus Eupator’dan arda kalan tüm kale ve birlikleri yok ederek Paphlagonia ve Pontus’un kapılarını Roma’ya sonsuza kadar açma fırsatı verir.

POMPEİOPOLİS’İN KENT OLUŞU (ROMALI POMPEİOPOLİS)

        Pompeius Magnus’un M.Ö. 65/4 yılındaki düzenlemeleri ile Bythinia-Pontus eyaleti içinde yer alarak kurulmuş olan Pompeiopolis, kuruluşu sırasındaki bastığı otonom sikkelerle güçlü bir Romalı karakteriyle oluştuğu söylenebilir. Bölgeyi Attalos ve Pylamenes adındaki yerel yöneticilere bırakan Pompeus’tan yaklaşık bir 20 yıl sonra Küçük Asya idarecisi Antonius Galatia tethrarkı Kastor’u aynı zamanda Paphlagonia kralı haline getirir. M.Ö. 31 yılındaki Actium savaşında Paphlagonia kralları Antonius’u tutmakta iken, Octavianus’un toprak düzenlemelerinde hiçbir değişiklik yapmayacağı vaadine karşı saf değiştirmişlerdir.  M.Ö. Paphlagonia idarecisi Deitoros Philadelpos’un ölmesi ya da vasiyeti ardına Paphlagonia’nın Pompeiopolis’i ve diğer iç bölgeler tamamıyla Roma idaresi altına girmiş ve Galatia eyaletine bağlanmışlardır. Nitekim Paphlagonia’nın önemli kentlerinden olan Pompeiopolis, Gangra ve Neapolis kentlerinin tarih başlangıcı olarak M.Ö. 6/5 yılını almaları bunu doğrulamaktadır.

        Bu yeni sistemin içindeki eyaletin başkentliği Gangra’ya verilmiş, ama Paphlagonia Bölgesi kentlerinin oluşturduğu meclisin (koinon) toplantı yeri olarak da Pompeiopolis seçilmiştir.

        M.Ö. 3 yılında tüm bölge Augustus’a bağlılık yemini etmeleri, ve bu yeminde Augustus’un bir tanrı ismi olarak da sayılması bölgenin Romalılaştırılmasında gelinen noktayla beraber Pompeiopolis gibi birçok Paphlagonia Bölgesi kentlerinde Augustus tapınakları ve kültlerinin de kurulmuş olduğunu  göstermektedir.

        “… Zeus, Toprak, Güneş, tüm tanrı ve tanrıçalar ve Augustu’un kendi adına yemin ederim ki tüm hayatım boyunca, sözümde, işimde ve düşüncemde Caesar Augustus, oğulları ve torunlarına dost olacağıma yemin ederim. Onların dost olarak düşündüklerini dost olarak kabul edecek ve onların düşman olarak kabul ettiklerini düşman olarak kabul edecek, onların çıkarlarına olan şeyler için ne vücudumu, ne ruhumu, ne hayatımı ne de çocuklarımı esirgemeyeceğim…”

         Bu yazıtın devamında, yazıtın tüm ülkenin (Paphlagonia) sakinleri tarafından aynı sözlerle Augustus tapınak ve atlarları önünde aynı şekilde yeminin edildiğini de belirtmektedir.                                                                                                                            X SAYFA BAŞI X

 * * *

SARIMSAK (Allium Sativum)

         ANA VATANI: Sarımsak Orta Asya kökenli olup tarih öncesi zamanlarda Akdeniz bölgesine yayıldığı tahmin edilmektedir. Mısır’da 3 bin yıl önce sarımsağın bilindiği saptanmış olup, piramitlerde sarımsak bulunmuştur. Çin’den Avrupa’ya İspanyol, Portekiz ve  Fransızlar tarafından yayılmıştır.

         BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ: İki yıllık bir bitkidir. Sarımsak ilk yıl birkaç dişten oluşan kellesini oluştururken, ikinci yıl çiçek açıp tohum verir. Sarımsak tohumdan değil diş sarımsaklardan üretilir.

         ÇEŞİTLERİ: Erkenci beyaz ve geç pembe olmak üzere iki belirgin çeşidi vardır.
1-) Kastamonu Sarımsağı: Pembe beyaz kabuklu, acı, kışa dayanıklı olan sarımsak ihracata da elverişlidir. Dişler orta irilikte ve muntazam sıralanmıştır. Saklamaya ve depolamaya dayanıklı bir çeşittir.  Baş çapı 3-5 cm., baş ağırlığı 10-25 gr. arasındadır. İç ve dış piyasada en fazla aranan türdür.
2-) Edirne Sarımsağı: Beyaz bej kabuklu, orta irilikte (25 gr.) sıkı başlı bir sarımsaktır. Kuru madde oranı %37,5’tur.
3-) Balıkesir Sarımsağı: Beyaz, kirli siyah kabuklu, gevşek yapılı, taze tüketime uygun bir türdür. Depolamaya fazla dayanıklı değildir.
4-) Kara Sarımsak: Taze sarımsak elde etmek üzere yetiştirilen iri dişli bir türdür. Tadı acı olan bir sarımsak çeşididir.
5-) İspanyol Sarımsağı: Avrupa’da yetiştirilen makbul bir sarımsaktır. Beyaz sarımsaktan seçilerek geliştirilmiş bir çeşit olma olasılığı yüksektir. Özellikle Kastamonu’da üretilir.
6-) California Early, Creople, Botan Islands gibi yabancı çeşitleri de vardır.

       BESİNDEĞERİ: Yiyeceklerimize çeşni veren sarımsağın 100 gramında 63.8 su, 28.2 gr. karbonhidrat ,5.3 gr. protein 0.2 gr. yağ, 1.1 gr. seliloz vardır. Kalori değeri 140 dır. İçersinde A, B1, B2, Niasin ve C vitamini bulunur.

       TIBBİ AÇIDAN ÖNEMİ:Bilim adamları, damarları genişletme, tansiyonu düşürme ve kandaki pıhtılaşmayı önleme gibi özellikler taşıyan sarımsağın kalp ve damar hastalıklarındaki yaralarının da bilimsel olarak kanıtlandığını hatırlatırlar. Uzmanlar sarımsağın kandaki yağların oranını dengeleyerek kolestrol değerini düşürdüğünü, damarlardaki kireçlenmeyi ve beyin kanamasını engellediğini kaydettiler. Ayrıca mide ve bağırsak enfeksiyonlarını önleyip, mide, bağırsak ve safra kesesini harekete geçirerek sindirime yardımcı olmaktadır

       KASTAMONU’DA SARIMSAK: a)Tarımı: Sarımsak, baharı ılık ve rutubetli geçen geçit bölgelerini sevmektedir. Bu açıdan bakıldığında Kastamonu iklimi sarımsak tarımı için uygundur. Optimum sıcaklık isteği 15-20 0C dir. 25 0C’nin üstündeki sıcaklıklar gelişmeyi engeller. Uzun gün bitkisi olup kısa günlerde yumrunun gelişmesi engellenmektedir.
Toprak istekleri; Süzek, milli-kumlu, orta ağırlıkta verimli toprakları tercih eder. Killi topraklardan hoşlanmaz. Böyle topraklarda başlarda çürüme görülür.
       Sarımsak yetiştirilecek toprak diş dikime elverecek şekilde iyi işlenmelidir. Tarla sonbahar aylarında pullukla sürülmelidir. Daha sonra ikileme aletleri ile tarla dikime hazırlanır. Sarımsak dikimi hava şartlarına göre Kastamonu’da Şubat sonu ile Mart başı arasında yapılır. Çiftçi tohumluk ihtiyacını kendi ürettiği sarımsaklardan temin etmektedir. Dikim tek tek elle yapılmakta, üzeri toprakla örtülmektedir. Dikimde dekara 56 kg. diş, ayrılmamış baş olarak 100 kg. tohumluk kullanılmaktadır. Diş büyüklüğü ile baş büyüklüğü ve verim arasında doğru bir ilişki bulunması nedeniyle bir gramdan küçük dişler kullanılmamalıdır.

       b)Gübreleme: Dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi verilmelidir. Ekimden önce dekara 20-25 kg. saf fosfor hesabıyla 50-60 kg. Triple Süper Fosfat atılmalıdır. Azotlu gübrenin 1/3’ü ekimden evvel, !/3’ü 3-4 yaprak olunca, 1/3’ü de bundan 2-3 hafta sonra atılmalıdır. Dekara atılacak azotlu gübre miktarı saf azot hesabıyla 10-12 kg’dır. Buna göre %26’lık Kalsiyum Amonyum Nitrattan dekara üçe bölerek 40-50 kg. atılmalıdır.

       c)Bakım: Sarımsaklar 5-6 cm. boylanınca birinci çapa yapılır. Sarımsaklar saçak köklü olduğundan derin çapalamadan kaçınılmalıdır. Birinci çapadan 2-3 hafta sonra ikinci çapa uygulanmalıdır.

       Bölge çiftçisi sulama imkânı olduğu zaman sulama yapmaktadır. Bunun yanında susuz şartlarda da sarımsak tarımı yapılmaktadır. Sulu şartlarda sarımsak verimi 1200 kg/da. Çıkabilmekte, susuz şartlarda ise 500 kg/da düşebilmektedir.
Yaprakları sararmaya başlayan sarımsakların hasat zamanı geliyor demektir. Başların iyi teşekkül etmesi için, bitki yaprakları üzerinde boş fıçı gezdirilmeli veya üzerinde ayakla gezinilmelidir. Bu iş hasattan 2-3 hafta önce yapılmalıdır.

       d) İl Ekonomisine Katkısı: Kastamonu sarımsak üretiminde %12,7’lik payla Türkiye’de birinci sıradadır. Kastamonu ili üretim miktarı olarak Türkiye toplamının önemli bir kısmını oluşturmasının yanında, kaliteli, ihracata elverişli sarımsak üretmesi bakımından önemlidir.
Kastamonu’da ortalama olarak ekim olanı 7000-15000 dekar arasında, üretimde 7000-13000 ton arasında değişmektedir. Ortalama verim 800 kg/da. civarındadır.  Sulu şartlarda verim 1200 kg/da. çıkmakta, kurak şartlarda 500 kg/da. düşmektedir.
Köy Hizmetleri  Ankara araştırma Enstitüsü’nün Kastamonu’da yaptığı  bir araştırmada sarımsak, kenevir, şeker pancarı tarımında kullanılan iş güçleri (saat/dekar) olarak karşılaştırılmıştır.

Ürün Adı                 İnsan İşgücü (saat/da)       Makine İşgücü (saat/da)
1- Sarımsak             223,20                              2.70
2- Şeker Pancarı      100,62                               5,19
3- Kendir                149,85                               2,80

       Yukarıdaki tabloda  görüldüğü gibi sarımsak tarımında insan iş gücüne ihtiyaç diğer ürünlere göre çok fazladır. Aşağı yukarı 3800 ailenin sarımsak tarımıyla uğraştığı gözönüne alındığı zaman, bölgenin insan iş gücünün değerlendirilmesinde sarımsak önemli bir bitki olarak ortaya çıkmaktadır.

       Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü’nün yaptığı başka bir araştırmada bölgenin gelir getiren önemli ürünleri karlılık bakımından karşılaştırılmıştır.
Ürün Adı                 Gelir/Gider               Karlılık %
1-Sarımsak              2,30                      130
2-Şeker Pancarı       1,22                       22
3-Kendir                 1,30                       30

       Yukarıdaki tablodan da görüldüğü gibi karlılık  yüzdesi en fazla olan sarımsaktır. Bu karlılık yüzdesinin her zaman böyle olduğu söylenemez; ama birim alandan en fazla gelir getiren ürünlerden biri olduğu söylenebilir.

       Üreticinin Sorunları

       1-Nematod Sorunu: Üreticinin yetiştirme aşamasında en önemli sorunu nematod’tur. Bununla mücadelede önemli bir  gelişme sağlanamamıştır. Üreticinin yapabileceği en önemli şey ekim nöbetine uymak ve temiz tohumluk kullanmaktır. Bu kültürel önlemler yanında kimyasal ilaçlarla yapılan mücadeleden etkili sonuçlar alınamamıştır.

       2-Pazarlama: Yukarıda belirttiğimiz gibi sarımsak ekim alanı 7000-13000 da. arasında değişmektedir. Bunun anlamı şudur; bir yıl 7000 da. olan ekim alanı, ertesi yıl neredeyse 2 katına  yani 13000 dekara çıkabilmektedir. Bunun nedeni sarımsakta fiyat istikrarının olmayışıdır. Bir yıl yüksek fiyatla ürününü satabilen çiftçi diğer yıl hiç satamadan dökebilmektedir.

       Ülkemizde sarımsak yiyeceklerimizde çeşni olarak tüketilmekte, bir kısmı da ihraç edilmektedir. Herhangi bir nedenle bu imkânlar kısıtlandığında ya da üretim fazla olduğunda sarımsak fiyatı kendiliğinden düşmektedir. Bu nedenle fazla üretilen sarımsakların toz, granül, yağ veya  hap şeklinde işleyen sanayinin kurulması gereklidir.                                                                                                                        X SAYFA BAŞI X

 * * *

KUYU KEBABI

       Batı Karadeniz mutfağının temel özellikleri vardır. Ancak bu özellikler sahil ve  iç (kara) kesimi arasında bazı farklılıkların da içinde bulunduğu özelliklerdir ki, düşünüldüğünde bunların her bölge için doğal sonuçlar olduğu ortaya çıkar. Batı Karadeniz dendiğinde bu gün o bölgede bulunan, yuvarlak ifade ile yeri kastediyorsak da, tarihi geçmişi içinde kastedilen sadece Kastamonu Vilayetidir; hatta o günkü şartlarda, bu vilayetin bu gün orta Karadeniz’e (Bafraya kadar) ve İç Anadolu’ya (bütün ilçeleri ile Çankırı ve kısmen Ankara (Kalecik) bağlanmış yerleşim yerleri de bulunmaktadır. Bu coğrafi alan içinde il merkezi Kastamonu’ya en yakın şehirlerden biri olan Taşköprü ilçesi ile temelde büyük benzerliklerin olması tabiidir. Farklılıklar ise mozaiğin büyüklüğünün ve kültür zenginliğinin sonuçlarıdır.

       KUYU KEBABI: Kastamonu merkezi ile çevre il ve ilçelerden olan Çankırı, Sinop, Boyabat, Kargı, Tosya gibi yerlerde de yapılmakla birlikte en güzel şekliyle Taşköprü İlçemiz ile özdeşleşmiştir. Her şeyde olduğu gibi mutfak kültüründe de kendini kabul ettirmiş bazı farklılıklar dillerde söylenir durur. Falan yerin kuru fasulyesi, falan yerin turşusu, falan yerin böreği, falan yerin yayla çorbası deniyorsa bunun altında gerçeklerin bulunduğunu kabul etmekten başka çare yoktur. İşte Taşköprü’nün Kuyu Kebabı da böylesi farklılıklardan, kendini sadece Türkiye içinde değil Uluslar arası kabul ettirmiş damak zevklerinden biridir.

       KUYU KEBABI MI, BİRAN MI? : Taşköprü ilçemizde bu yemeğin adı Kuyu Kebabı, Kastamonu’ da ise Birandır. Aslında her iki kelime de aynı yemeği ifade ediyorsa de doğrusunun biran olduğunu, Taşköprülülerin kuyuda pişirilmesinden dolayı bir yakıştırma ile kuyu kebabı dediklerini düşünüyoruz. Şimdi konuyu açalım. Yemeğin iki adı vardır. Biri ilmi izaha uygun olarak, diğeri ise efsane ile süslenenidir.

       İLMİ İZAHA UYGUN ADLANDIRMA: Biran veya Kuyu Kebabı ile sırık kebabı, tandır kebabı ve diğer bu kabil kebapların bazıları karıştırılmaktadır. Püryan veya Büryan ve bunlardan galat olarak Biran adlandırmasının en doğrusu BİRYAN olup anlamı; kızartılmış et, ateşte kızartılmış kebap veya tava, tepsi gibi şeylerde susuz olarak pişirilen yahut biraz suda pişirildikten sonra kızartılan et kebabıdır. İşte bu açıklama kuyu kebabına Biran demenin yanlış olduğunu göstermektedir. Biryan, Farsça bir isimdir. Arap Türkçesinde büryan olarak söylenir. Mastarı Biryan kerden’dir.  (bakınız: Ziya Sükün, Gencine-i Güftar; Steingass, Persian-English Dictionary; H.K.Kadri Türk Lügatı) Buna göre sırık çevirme, tava veya tepside parçalanmış veya bütün konulmuş etleri kendi yağında kaynatarak kebap yapma (Konya tandır kebabı gibi) çeşitlerine uygun isimlendirme bu kelime ile olabilir. Kuyu Kebabında ise temizlenmiş kuzuların hiçbir kap ile temas ettirilmeksizin aşağıda açıklanacağı üzere doğrudan kızgın kuyuya sarkıtılması söz konusudur ve Taşköprülüler günlük hayatlarında düşünmeseler de en doğru karşılığı olan kelimeleri söylemektedirler.

       EFSANELEŞMİŞ İZAH ŞEKLİ: Taşköprülü üç kafadar aralarında eğlenmek üzere İlçenin doğusunda bulunan Elekdağı’na Yaylaya çıkmışlar. Karınları acıkınca ne yiyeceğiz telaşı içlerine düşer. Bulundukları bölgede koyunlar kuzular otluyormuş. Karar verirler ve bir kuzu alarak keserler, yanlarında tencere tava gibi pişirebilecekleri bir kapları olmadığı için kuzuyu kızartmayı düşünürler ve çam pürlerini ve kozalakları toplar biri. Pür, bir yansın püryan olur der. Neticede bu şekliyle kuzuyu kızartarak afiyetle yerler ve yemeğin adı püryan olarak kalır.

       KEBABIN PİŞİRİLDİĞİ KUYU: Küp şeklinde açılan kuyunun çapı şartlara göre değişir. Konak tipi bir evin bahçesine açılacaksa bir en fazla iki kuzuluk olmalıdır. Bu işi meslek edinen bir kebap lokantası için ise 8-10 belki daha fazla sayıda kuzunun içine rahat sallandırılabileceği genişlikte olmalıdır. Kısa bir ifade ile derinliği 2 metre, çapı ise 1,5 metreden aşağı olamaz.         Kuyunun içi sarı çamur  da denen kerpiç toprağı ile ve ateş tuğlası kullanarak veya kolay kızmasına ilaveten sıcaklığını koruyabilecek cinsten taşlarla örülür. Kuyunun çevresinde, tuğla ile toprak arasında, bazı hallerde iki, iki buçuk metreyi bulabilecek dolgu maddesinin doldurulduğu bir kısım bulunur. Bu dolgu maddeleri arasında kum, çakıl, saman, tuğla, cam ve şişe kırıkları bulunabilir ki, bu maddeler kuyunun tavını korurlar. Kuyu örülürken orta kısmına bombe verilir ve bakınca yukarı doğru daralıyor görüntüsü hâkim olur. Bu bombe, yanma esnasında ateşin yukarı gitmeyip döne döne yanmasını sağlar. Ağız kısmında kuyu halkası denen bir demir vardır ve bu demire kuzuların çengelleri takılır. En üste konan kapak etrafı saçla çevrilmiş olup tahtadandır.

       KUYUNUN YAKILMASI VE HAZIRLANMASI: Yakılacağı zaman kuyuya 10-15 adet iri çam kökü çırasının yarması dikine dizilir. Çıra çok seri ve alevli yandığı için daima tercih sebebidir. Ayrıca çıranın reçinesinin kebaba ekleyeceği lezzetin de dikkate alınması lazımdır. Genelde öğlen yemeğinde yenilecek kuzular için bu yakma işlemi sabah saat 08,30-09,30 arası yapılır. Bir çengelle çıraların yananları alınır. Alınmadığı takdirde kebaba is kokusu siner ve tadını bozar. Kuyu içinde yanıcı madde kalmayıncaya kadar çengelle tek tek toplanır. Bundan sonra usta sıvadığı kolunu kuyunun içine sokarak tabını alır. Bu işlemle içeriye sarkıtılacak kuzuların kuyuda bir veya bir buçuk saat gibi ne kadar kalacaklarını ve ne sürede en iyi şekilde pişeceklerini tayin eder ki bu tamamen bir ustalık işidir. Kuyunun dibine süt tavası gibi özel bir kabı içinde su konulur. Bu su en fazla iki litre olmalıdır. Fazla olması halinde buharlaşma da fazla olur ve etler iyi pişmez. Kuzu pişmeye başlayınca kızarırken nebati yağlar bu kabın içine akar, ateşe dökülmez; böylece  de kuzu yanmamış olur, ayrıca kebabın yumuşak olmasını sağlar. Bu biriken yağlı suya pirinç salınarak nefis bir pilav elde edilir ki, bölgede buna biran pilavı denir.

       KUZULARIN HAZIRLANMASI, ETLEME: Kebap için altı aylık, bazı hallerde daha küçük kuzular kullanılır. Bazı yerlerde tercihen yapılmakla birlikte Taşköprü’de oğlak (keçi) kebabı yapılmaz, tamamı kuzudur. Oğlak kebabı daha çıtır olsa da yendikten sonra vereceği rahatsızlık bakımından burada tercih edilmez. Sabah 09,00 da mezbahadan etler gelir, kuzular yıkanmadan göğüsleri ve sırtları yarılır. Karkas olarak gelen etler, sadece hortumla su tutularak temizlendikten sonra, kuyruk sokumuna kadar omurilik düzgün bir şekilde aşağıya kadar yarılır ki bu işlem kuzuların kuyudan çıkartıldıktan sonra rahat parçalanmasını sağlar. Gerdanın iki yanına bıçakla delik açılır, ağaç çubuk ile gerdanların parçaları bağlanarak tekrar birleştirilmiş olur. Arka çatıdan çengel takılarak kuyunun bileziğine takılır. Pişme olayının daha iyi olması için ön bacaklardan arkaya doğru takılacak ve kuyunun bileziğindeki çengele takılacaktır. İşte bu işleme ETLEME denir. Sarkıtılan kuzuların üzerine kuyunun kapağı kapatılır ve çamurla sıvanır.

       KAPAĞIN AÇILMASI: Tavına göre, kuzular içeride bir buçuk saat, bir saat kırk beş dakika veya iki saat gibi bir süre kaldıktan sonra, sıra kapağının açılmasına gelmiştir. Kurumuş çamurlar kaldırıldıktan sonra tahta kapak birkaç defa açılıp kapatılır. Kuyunun ağzı ile kapak arasına yumruk kadar bir taş konur. Böylece kuyunun havası alınmış olur ve eriyikler yavaş yavaş tavaya akar. On-on beş dakika sonra tekrar açılır ve kebap olmuş kuzular çıkartılır.

       KEBAP OLDUĞUNU ANLAMAK İÇİN: Taşköprülüler “yenilen bu yemeğin kebap olup olmadığını anlamak için çatal bıçakla değil, elle yenilmesi şarttır” derler. Genelde balık, tavuk ve kemikli et elle yenilirse tadı çıkar diye bir söz vardır. Bu iki kanaati birleştirerek kolları sıvayıp, elleri yıkayarak kebabı yemeğe başladığınızda ilçe halkının sadece gerçeği söylediklerini anlamış oluruz.                                                        X SAYFA BAŞI X

* * *

Taşköprü'nün köyleri için tıklayınız...

FOTOĞRAFLAR

Katkılarından dolayı Foto Kubilay'a teşekkür ederiz.